Glosario

adear: tr. Adiar.

-agar: tr. Uzebla anke kun la senco «Agar quale o kom… pri (ulo)». Exemple: piratagar sistemo informatikal, hostagar festo che su, kauzagar efekto, mastragar linguo.

agresar: tr. (1) Facar atako violentoza kontre persono. Agreso es atako ne-expektita, sen motivo, sen provoko. Atako referas a kombato, lukto qua komencas de un latero; ma agreso referas al ago unesma qua es la kauzo dil konflikto. (2) (psikofiziologio) Atakar la integreso dil funcioni korpala o mentala dil individuo, da agento qua produktas morbo.

aparkar: tr. Igar (vehilo) haltar ye loko partikulara.

diskordar: netr. Deskonkordar.

dekrementar: tr. Diminutar o sustracionar, specale en serio ye fixa grado.

ekrano: Aparato elektronikala por la vidala prizento di datumi.

fokao: Mar-hundo.

glicido: Makromolekulo organika naturala od artificala kompozata da karbo, hido ed oxo, di qua la rolo precipua es provizar energio al organismo (formulo: Cn(H2O)p).

hipernimo: Vorto kun senco plu vasta kam altra vorto. Ex. «animalo» es hipernimo di «bestio», nam omna bestii es animali, ma omna animali ne es bestii.

hiponimo: Vorto kun senco plu preciza kam altra vorto. Ex. «bestio» es hiponimo di «animalo», nam omna bestii es animali, ma omna animali ne es bestii.

inkrementar: tr. Augmentar od adicionar, specale en serio ye fixa grado.

intrenar: tr. La «shutro» centrala di la triptiko «komencar», «intrenar», «finar», uzata kande -as, -is, -os ne es sat preciza.

-ito: (1) (medicino) Sufixo qua, juntita a radiko noma, indikas inflameso, morbo dil organo quan expresas la radiko. (2) (humuroze) Sufixo qua, juntita a radiko noma od adjektiva, komparas manio, obsedo o defekto homala relatanta lo expresata dal radiko a kondiciono morbala. (3) (kemio) Sufixo qua, juntita a radiko noma pri elemento kemiala, formacas la nomo di salti o di estero de acido -oza. Ex. (1) nervito, bronkiito, (2) smartfonito, televizorito, (3) sulfito, fosfito.

ketogena: Dicesas pri dieto kun multa grasi, adequata proteini, poka glicidi, qua en medicino uzesas precipue por kuracar epilepsio desfacile dominacebla che pueri.

knopo: (elektr.) Mikra cilindro, ek materio eletro-nekonduktiva, mantenata en glito-tubeto, kun un resorto, e qua uzesas por igar interkontaktar la extremaji di elektro-filo fluidoza, o por ruptar ta kontakto.) Vice «butono».

kontradiktar: tr. vice «kontre-dicar», qua ne sequas la logiko di transitiveso.

koronaviruso: Viruso dil genero Coronavirus.

kriptovaluto: Dijitala valuto fondita sur sistemo kriptografala.

kroniklo: Kroniko. Por evitar konflikto kun «kronika».

leudo: Genro-neutra vorto por kerlo.

mariski: Manjebla vivinti aquala.

meyoso: Duopla divido celulala, qua duktas al produkto di gameti.

meliorativa: Antonimo di pejorativa.

memo: Elemento di kulturo o di konduto-sistemo quan on povas konsiderar kom pasinta de un individuo ad altra per ne-genal moyeni, specale imitado. (2) Humuroza imajo, video, texto-peco, edc., quan Interret-uzeri kopias (ofte kun mikra varii) e dissendas rapide.

neo-: Prefixo qua signifikas «nova».

neuro-: Prefixo qua signifikas «qua relatas la nervi e la nervala sistemo».

pisar: Urinifar. Analoge a kakar/fekifar.

poliomyelito: Poliomielito.

prokrastinar: tr. Ajornar til morge.

retarde: Pos la expektata, konvenanta o kustumala tempo.

rutero: (telekomuniko) Mekanismo qua direktas la datumi e la mesaji qui cirkulas en reto.

sed: Pos nego, en-duktas l'ideo kontera a ca quan on expresis.

Serendip-al-ajo: Fortuno qua posibligas facar grava deskovro, nome ciencala; ca deskovro.

stevio: (1) (botaniko e komuna senco) Genero di planti de Sud-Amerika, di qua speco (Stevia rebaudina) prizentas folii qui kontenas glikosido, la steviosido, kun forta povo dolcigiva. (2) Extrakturo de la folio di ca planto, uzata kom dolcigivo naturala.

stresar: netr. (1) (biologio, psikologio) Esar en la estado di respondo del organismo al faktori di agreso fiziologiala e psikologiala ed al emoci (agreabla o desagreabla) qui necesigas adapto (elemento dil teorio dil sindromo generala di adapto). (2) (komuna senco) Desquieteskar, angorar, esar tensita edc.

tezauro: Libro qua facas listo de vorti en grupi de sinonimi e relatanta koncepti.

toileto: Fixa recevuyo en qua persono povas urinifar o fekifar, tipale konsistanta ye granda vazo konektita a sistemo por for-igar per aquo l'exkrementi ad-en kloako o septa foso.

torturar: tr. Violentar (ulu) por igar lu konfesar co quon lu refuzas revelar, violento per qua on aplikas a lu sufri korpal tala ke lu koaktesas cedar por igar li cesar.

-uda: Sufixo qua signifikas «qua havas konsiderinda (pro grandeso, multeso, edc.)…».

vegana: Apartenanta a movemento qua, refuzante l'explotado di bestii, exkluzas de sua konsumado omna produto de origino bestia tam pri nutrado kam pri vestizado, saneso, amuzado, edc.

video: (1) L'enrejistrado, riproduktado, o brodkastado di movanta vidal imaji. (2) Enrejistruro de movanta vidal imaji facita dijitale o sur video-bendo.

vlogo: Video-blogo.

Popular posts from this blog

Prece super le Acropole

Malediki di Iob

Decembro